የሰው ልጅ አካል እጅግ ውስብስብ በሆኑ የሕዋሳት እና የጂን (Genes) ትስስሮች የተገነባ ነው። አብዛኛውን ጊዜ ቆዳችን እና የሰውነት ግንባታችን ወጥ የሆነ መልክ ቢኖራቸውም፣ አልፎ አልፎ ግን ተፈጥሮ ልዩ የሆኑ አጋጣሚዎችን ታሳያለች። ከነዚህም መካከል በቆዳ ላይ ነጭ ነጠብጣቦችን የሚፈጥረው ለምፅ (ቪቲሊጎ) እና በአንድ ሰውነት ውስጥ ሁለት የተለያየ የዲኤንኤ (DNA) ስብስብ እንዲኖር የሚያደርገው ኪሜሪዝም ይገኙበታል። እነዚህ ክስተቶች በሽታ ከመሆን ይልቅ የሰው ልጅ ተፈጥሮ ምን ያህል ሰፊ መሆኗን የሚያሳዩ ሳይንሳዊ ምስክሮች ናቸው።
ለምፅ – ቪቲሊጎ (Vitiligo)፦ የቆዳ ቀለም መጥፋት ሳይንስ
ቪቲሊጎ ተላላፊ ያልሆነ የቆዳ ሁኔታ ሲሆን፣ ቆዳችን ተፈጥሯዊ ቀለሙን እንዲያጣ ያደርጋል። ይህ የሚሆነው ለቆዳችን ቀለም የሚሰጡት ሜላኖሳይትስ (Melanocytes) የተሰኙ ሕዋሳት ሥራቸውን ሲያቆሙ ወይም ሲሞቱ ነው።
ሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚጠቁሙት፣ ለቪቲሊጎ መከሰት ዋነኛው ምክንያት የሰውነት በሽታ የመከላከል ሥርዓት (Autoimmune system) መዛባት ነው። በ Nature Communications ላይ የወጡ ጥናቶች እንደሚያሳዩት፣ የሰውነታችን በሽታ ተከላካይ ሕዋሳት የራሳችንን ቀለም ሰጪ ሕዋሳት እንደ ባዕድ አካል በመቁጠር ማጥቃት ይጀምራሉ። ይህም ቆዳ ቀለሙን እንዲያጣ እና ነጭ ሆኖ እንዲታይ ያደርጋል። ምንም እንኳን በማንኛውም ሰው ላይ ሊከሰት ቢችልም፣ ከ70-80% የሚሆኑት ታካሚዎች በዘር (Genetics) የመጣ ተጽዕኖ እንዳለባቸው ይገመታል።
ሴግሜንታል ቪቲሊጎ (Segmental Vitiligo)፦ ልዩ የሆነው የቪቲሊጎ ዓይነት
ይህ ዓይነቱ ቪቲሊጎ ከሌላው የሚለየው በሰውነት ላይ የሚታየው ነጭ ምልክት በአንድ ወገን (ለምሳሌ በቀኝ እጅ ወይም በግራ የፊት ክፍል) ላይ ብቻ ተወስኖ የሚቀር መሆኑ ነው። ይህ ክስተት በአብዛኛው በልጅነት ዕድሜ ላይ ይጀምራል።
እንደ ተራው ቪቲሊጎ ሳይሆን፣ ሴግሜንታል ቪቲሊጎ ከነርቭ ሥርዓት ጋር የተያያዘ እንደሆነ ባለሙያዎች ይስማማሉ። በነርቭ መጨረሻዎች ላይ የሚለቀቁ ኬሚካሎች ለቀለም ሰጪ ሕዋሳት መጥፋት ምክንያት እንደሚሆኑ ይገመታል።
- ባህሪው፦ አንዴ ከተከሰተ በኋላ ለተወሰነ ጊዜ (ከ6-24 ወራት) ተስፋፍቶ ይቆማል እንጂ እንደ ተራው ቪቲሊጎ በሰውነት ላይ ሁሉ የመሰራጨት ባህሪ የለውም።
- ልዩ ምልክት፦ በዚህ የቆዳ ክፍል ላይ የሚበቅል ጸጉርም ቀለሙን ቀይሮ ነጭ ሊሆን ይችላል (Poliosis)።
ኪሜሪዝም (Genetic Chimerism)፦ በአንድ ሰውነት ውስጥ ሁለት ዲኤንኤ
ኪሜሪዝም በሳይንስ ዓለም እጅግ አስገራሚ ከሚባሉ ክስተቶች አንዱ ነው። ይህ ሁኔታ የሚከሰተው አንድ ሰው በሰውነቱ ውስጥ ሁለት የተለያየ የዲኤንኤ (DNA) ስብስብ ሲኖረው ነው። በግሪክ አፈ ታሪክ “ኪሜራ” የተባለችው እንስሳ የሁለት እንስሳት ስብስብ እንደነበረች ሁሉ፣ ኪሜሪዝም ያለባቸው ሰዎችም በውስጣቸው የሁለት ሰዎች ‘የመረጃ ክምችት’ አላቸው ማለት ይቻላል።
ይህ ክስተት አብዛኛውን ጊዜ የሚጀምረው በማኅፀን ውስጥ ነው። ለምሳሌ፦
- የመንታ ፅንስ ውህደት፦ ሁለት መንታ ፅንሶች ተፈጥረው ሳለ፣ አንደኛው ፅንስ ሌላኛውን በሚውጥበት (Absorb በሚያደርግበት) ጊዜ፣ የተዋጠው ፅንስ ሕዋሳት በሕይወት ባለችው ፅንስ ሰውነት ውስጥ መሰራጨታቸውን ይቀጥላሉ።
- ውጤቱ፦ ይህም ሰው የተለያየ የደም ዓይነት፣ የተለያየ የዓይን ቀለም ወይም በቆዳው ላይ እንደ ቪቲሊጎ የሚመስሉ ግን ደግሞ የተለየ ቅርጽ ያላቸው ምልክቶች እንዲኖሩት ያደርጋል።
በሕክምና ታሪክ ውስጥ የሚጠቀሰው የሊዲያ ፋየርቺልድ (Lydia Fairchild) ጉዳይ ለዚህ ትልቅ ማሳያ ነው። እ.ኤ.አ በ2002 የዲኤንኤ ምርመራ ሲደረግላት፣ የገዛ ልጆቿ እናት እንዳልሆነች የሚያሳይ ውጤት መጥቶ ነበር። በኋላ ላይ በተደረገ ጥልቅ ምርመራ ግን ሴትየዋ “ኪሜራ” መሆኗ እና የማኅፀኗ ዲኤንኤ ከደሟ ዲኤንኤ የተለየ በመሆኑ ልጆቿን እንዳልወለደች አስመስሎት እንደነበር ተረጋግጧል።
እነዚህ ሳይንሳዊ ክስተቶች የሰው ልጅ አካል ምን ያህል ጥልቅ እና ገና ያልተደረሰባቸው ሚስጥሮች እንዳሉት ያሳዩናል። ቪቲሊጎ የቆዳ ሁኔታ ቢሆንም፣ ኪሜሪዝም ግን የሕይወት መጀመሪያ ራሱ ምን ያህል አስገራሚ እንደሆነ ያሳየናል። ስለነዚህ ሁኔታዎች ትክክለኛውን ሳይንሳዊ መረጃ ማወቅ፣ በተሳሳተ ግንዛቤ ምክንያት የሚፈጠሩ ማህበራዊ መገለሎችን ለመቀነስ ይረዳል።
