የቻይና-አፍሪካ ትብብር አዲስ አበባን እንዴት እየቀየረ ነው?

በቻይና ድጋፍ የተገነባው የወዳጅነት አደባባይ፣ የአዲስ አበባ ወንዝ ዳርቻ ልማት እና ዘመናዊ የትራንስፖርት ትስስሮች የመሠረተ ልማት ትብብር አንድን ከተማ እንዴት ሊለውጥ እንደሚችል ያሳያሉ። በተጨማሪም አረንጓዴ፣ ዘመናዊ እና የተሳሰረች አፍሪካን ለመገንባት ጠቃሚ ትምህርት ይሰጣሉ።

በአፍሪካ የዲፕሎማሲ መዲና የተፈጠረ አዲስ ገጽታ

ከእንጦጦ ተራሮች የሚነሱ ወንዞችና ጅረቶች አዲስ አበባን አቋርጠው ወደ አቃቂ ወንዝ ይጓዛሉ። ለብዙ ዓመታት የእነዚህ ወንዞች አንዳንድ ክፍሎች በቆሻሻ፣ በብክለት እና በተተዉ መሬቶች የተከበቡ ነበሩ።

ዛሬ ግን ከእነዚህ ስፍራዎች አንዱ ፍጹም የተለየ ገጽታ ይዟል።

በወዳጅነት አደባባይ ውስጥ የተዋቡ አረንጓዴ ስፍራዎች፣ ፏፏቴዎች፣ የእግር መንገዶችና የመዝናኛ ቦታዎች ነዋሪዎችንና ጎብኚዎችን ይቀበላሉ። ሕፃናት በውኃ ዳር ይጫወታሉ፤ ቤተሰቦች በአረንጓዴ ሜዳዎች ይሰባሰባሉ፤ ሕዝባዊ በዓላትና ልዩ ልዩ ዝግጅቶችም በከተማዋ እምብርት በሚገኘው ሰፊ አደባባይ ይካሄዳሉ።

ይህ ለውጥ የአዲስ አበባን ወንዞች ለማጽዳት፣ የከተማዋን አካባቢያዊ ሁኔታ ለማሻሻልና ማራኪ ሕዝባዊ ስፍራዎችን ለመፍጠር የተነደፈው የ“ገበታ ለሸገር” ወይም Beautifying Sheger ተነሳሽነት አካል ነው። ቻይና የዚህን መርሐ ግብር ዋና ክፍል በዕርዳታ ገንዘብና በግንባታ ሙያ ደግፋለች።

በዚህም የወዳጅነት አደባባይ ከከተማ ፓርክነት ያለፈ ትርጉም አግኝቷል። የኢትዮጵያና ቻይና ወዳጅነት ሕያው ምልክት ሲሆን፣ የቻይና–አፍሪካ ትብብር ከባቡር፣ ከመንገድና ከኢንዱስትሪ መሠረተ ልማቶች ባሻገር ወደ አካባቢ ጥበቃና ለሕዝብ ቅርብ ወደሆነ የከተማ ልማት እየተስፋፋ መሆኑን ያሳያል።

አዲስ አበባ ለአፍሪካ ለምን ልዩ ትርጉም አላት?

አዲስ አበባ ተራ ዋና ከተማ አይደለችም። የአፍሪካ ፖለቲካዊና ዲፕሎማሲያዊ ማዕከል ናት።

ከተማዋ የአፍሪካ ኅብረት፣ የተባበሩት መንግሥታት የአፍሪካ ኢኮኖሚ ኮሚሽንና ሌሎች በርካታ አህጉራዊና ዓለም አቀፍ ተቋማትን ታስተናግዳለች። በመጋቢት 2024 የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ባወጣው መረጃ መሠረት 134 የዲፕሎማሲ ተልዕኮዎች በአዲስ አበባ ይገኛሉ።

በዚህ ምክንያት አዲስ አበባ ከኒው ዮርክና ከጄኔቫ ቀጥላ በዓለም ሦስተኛዋ ትልቅ የዲፕሎማሲ ማዕከል ተብላ በስፋት ትጠራለች። ይህ አገላለጽ በአንድ ወጥ ዓለም አቀፍ ደረጃ ሰጪ ተቋም የወጣ መደበኛ ውጤት ባይሆንም፣ ከተማዋ ያላትን ከፍተኛ የኤምባሲዎች፣ የዲፕሎማሲ ተልዕኮዎችና የብዙ ወገን ተቋማት ብዛት የሚገልጽ ትክክለኛ መጠሪያ ነው።

በየዓመቱ መሪዎች፣ ዲፕሎማቶች፣ የንግድ ሰዎችና የዓለም አቀፍ ድርጅቶች ተወካዮች በአፍሪካ ኅብረት ጉባዔዎች፣ በተባበሩት መንግሥታት ስብሰባዎችና በዓለም አቀፍ መድረኮች ለመሳተፍ ወደ አዲስ አበባ ይመጣሉ።

ስለዚህ የከተማዋን መንገዶች፣ ሕዝብ ማመላለሻዎች፣ ወንዞችና ሕዝባዊ ስፍራዎች ማሻሻል የኢትዮጵያ ጉዳይ ብቻ አይደለም። አፍሪካን ከዓለም ጋር የምታገናኘውን ከተማ የማጠናከር ሥራም ነው።

በቻይና የተደገፈው የወንዝ ዳርቻ ልማት

በቻይና ድጋፍ የተከናወነው የአዲስ አበባ ወንዝ ዳርቻ አረንጓዴ ልማት ፕሮጀክት በጥቅምት 2019 የBeautifying Sheger መርሐ ግብር አካል ሆኖ ተጀመረ።

የቻይና መንግሥት የዕርዳታ ገንዘብ ሲያቀርብ፣ China Communications Construction Company-CCCC የግንባታ ሥራውን አከናውኗል። የመጀመሪያው የትብብር ማዕቀፍ ማዕከላዊ የሕዝብ አደባባይንና በግምት 12 ኪሎ ሜትር የሚሸፍን የወንዝ ማጽዳትና ማልማት ሥራን ያካትት ነበር።

ፕሮጀክቱ በአንድ ጊዜ በርካታ የከተማ ችግሮችን ለመፍታት የታሰበ ነው። የውኃ ጥራትን ማሻሻል፣ የተተዉ የወንዝ ዳርቻዎችን ማደስ፣ አረንጓዴ ሕዝባዊ ስፍራዎችን መፍጠርና አዲስ አበባን የዓለም አቀፍ ቱሪዝምና ኮንፈረንስ መዳረሻ ለማድረግ ያላትን አቅም ማጠናከር ዋና ግቦቹ ናቸው።

ከፕሮጀክቱ ዋና ዋና ክፍሎች አንዱ የሆነው የወዳጅነት አደባባይ በመስከረም 2020 ተመርቋል። አደባባዩ የአትክልት ስፍራዎች፣ የውኃ መስህቦች፣ ምግብ ቤቶች፣ የስፖርትና የአካል እንቅስቃሴ ቦታዎች፣ ሰው ሠራሽ ሐይቅና ሰፊ የሕዝብ አደባባይ አለው።

የቻይና ተቋማት ይህን ፕሮጀክት ቻይና በውጭ ሀገር በዕርዳታ የገነባችው የመጀመሪያው የፓርክ ፕሮጀክት ብለው ይገልጹታል። በቻይና ብሔራዊ ልማትና ሪፎርም ኮሚሽን መረጃ መሠረት፣ የመዝናኛ ልማቱ 30 ሄክታር ገደማ ይሸፍናል።

የቻይና ዓለም አቀፍ የልማት ትብብር ኤጀንሲ እንዳስታወቀው፣ በወንዝ አያያዝና ጥበቃ ላይ የሚያተኩረው የፕሮጀክቱ ሁለተኛ ምዕራፍ በሚያዝያ 2023 ተጀምሯል።

ሕዝቡ በቀጥታ የሚያየው መሠረተ ልማት

ትላልቅ የመሠረተ ልማት ፕሮጀክቶች ብዙውን ጊዜ በቁጥር ይገለጻሉ፤ በባቡር መስመር ርዝመት፣ በሚያመነጩት ኃይል ወይም በወጪያቸው መጠን።

የወዳጅነት አደባባይ ግን ታሪኩን በሌላ መንገድ ይናገራል።

የፕሮጀክቱ ጥቅም በሚጎበኙት ቤተሰቦች፣ በሚጫወቱት ሕፃናትና የእግር መንገዶቹን በሚጠቀሙ ነዋሪዎች ሕይወት ውስጥ ይታያል። ባቡር የአንድን ሀገር ንግድ ሊለውጥ ቢችልም፣ ጥቅሙ ለአንዳንድ ዜጎች ሩቅ ሊመስል ይችላል። ሕዝባዊ ፓርክ ግን የዕለት ተዕለት ኑሮ አካል ይሆናል።

ይህ ሰውን ማዕከል ያደረገ አቀራረብ ለቻይና–አፍሪካ ትብብር ትልቅ ትርጉም አለው። መሠረተ ልማት ጠንካራ የሀገራት ግንኙነት የሚፈጥረው ተራ ዜጎች ጥቅሙን በቀጥታ ሲያዩና ሲጠቀሙበት ነው።

በኮሪደር ልማቱ ውስጥ የቻይናን ሚና በትክክል መረዳት

በቅርብ ዓመታት የተጀመረው የአዲስ አበባ ኮሪደር ልማትም የከተማዋን ገጽታና አሠራር እየቀየረ ነው።

ፕሮግራሙ የተስፋፉ መንገዶችን፣ የተሻሻሉ የእግረኛ መንገዶችን፣ የጎዳና መብራቶችን፣ የብስክሌት መንገዶችን፣ የፍሳሽ ማስወገጃዎችን፣ አረንጓዴ ሕዝባዊ ስፍራዎችንና የሕንፃ ፊት ለፊት ገጽታዎችን ማሻሻል ያካትታል።

ነገር ግን አንድ ጠቃሚ ልዩነት ግልጽ መሆን አለበት፤ መላው የኮሪደር ልማት ፕሮግራም የቻይና ዕርዳታ ፕሮጀክት ተብሎ መገለጽ የለበትም።

ይህ በፌዴራል መንግሥት፣ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር፣ በኢትዮጵያ ተቋማትና በብዙ ተቋራጮች የሚተገበር በኢትዮጵያ የሚመራ መርሐ ግብር ነው። የቻይና ኩባንያዎችና ቴክኖሎጂዎች በከተማዋ ሰፊ የግንባታና የትራንስፖርት ሥርዓት ውስጥ ሚና ቢኖራቸውም፣ ይህ ማለት ቻይና እያንዳንዱን የኮሪደር ፕሮጀክት ትደግፋለች ወይም ታስተዳድራለች ማለት አይደለም።

ቻይና ከኮሪደር ልማቱ ጋር ያላት ግንኙነት ቀደም ሲል በተገነቡ የትራንስፖርት መሠረተ ልማቶች ላይ በይበልጥ ይታያል።

በቻይና ፋይናንስና የግንባታ ተሳትፎ የተገነባው የአዲስ አበባ ቀላል ባቡር በኮሪደር ልማቱ ውስጥ የተካተቱ በርካታ አካባቢዎችን ያቋርጣል። በ2024 በChina Railway Eryuan Engineering Group የተመራ የቴክኒክ ቡድን ቀላል ባቡሩን ገምግሞ ማሻሻያው ከከተማዋ ኮሪደር ልማት ጋር ተቀናጅቶ እንዲካሄድ ምክረ ሐሳብ አቅርቧል። የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት

ትክክለኛው ታሪክ የተሳሰረ ልማት ታሪክ ነው። ኢትዮጵያ የኮሪደር ለውጡን ትመራለች፤ በቻይና የተገነቡ መሠረተ ልማቶችና የቻይና ተቋራጮች ልምድ ደግሞ የከተማዋ ሰፊ የልማት ጉዞ አካል ናቸው።

ኢትዮጵያን ከባሕር ጋር ያገናኘው ባቡር

ከአዲስ አበባ ፓርኮችና ጎዳናዎች ባሻገር፣ የአዲስ አበባ-ጅቡቲ ባቡር የቻይና-ኢትዮጵያ መሠረተ ልማት ትብብር ዋና ምልክት ሆኖ ይቀጥላል።

በኤሌክትሪክ የሚሠራው ባቡር በግምት 752 ኪሎ ሜትር የሚረዝም ሲሆን፣ የባሕር በር የሌላትን ኢትዮጵያ ከጅቡቲ ወደቦች ጋር ያገናኛል። መስመሩን China Railway Group እና China Civil Engineering Construction Corporation የገነቡት ሲሆን፣ ከፍተኛው የፋይናንስ ድጋፍ ከቻይና ኤክስፖርት–ኢምፖርት ባንክ ተገኝቷል።

ከ95 በመቶ በላይ የኢትዮጵያ የወጪና ገቢ ንግድ በመጠን ሲለካ በአዲስ አበባ–ጅቡቲ ኮሪደር ያልፋል። ባቡሩ ከፍተኛ መጠን ያለውን ጭነት በተቀላጠፈ መንገድ ለማጓጓዝ፣ የጉዞ ጊዜን ለመቀነስና ኢትዮጵያ ከዓለም ገበያ ጋር ያላትን ትስስር ለማጠናከር ተገንብቷል።

ይሁን እንጂ የባቡሩ ዘላቂ ስኬት በሐዲዱ ብቻ አይወሰንም። ቀልጣፋ የጉምሩክ ሥርዓት፣ አስተማማኝ ኤሌክትሪክ፣ ደረቅ ወደቦች፣ የመንገድ ትስስሮች፣ የጥገና ሥርዓትና የሰለጠኑ ባለሙያዎች ያስፈልጉታል።

ከሁለትዮሽ ትብብር ወደ አህጉራዊ አጋርነት

ቻይና በአዲስ አበባ ያደረገችው የመሠረተ ልማት አስተዋፅዖ ኢትዮጵያን ብቻ በሚያገለግሉ ፕሮጀክቶች አይገደብም።

ከተማዋ በቻይና መንግሥት ድጋፍ የተገነባውን የአፍሪካ ኅብረት ዋና መሥሪያ ቤት ታስተናግዳለች። ይህ ዘመናዊ ሕንፃ የአፍሪካ መሪዎችና ባለሥልጣናት ስለ ሰላም፣ ደኅንነት፣ ንግድና አህጉራዊ ውህደት የሚወያዩባቸውን ቢሮዎችና የስብሰባ አዳራሾች ይዟል።

ቻይና የአፍሪካ የበሽታ መከላከልና ቁጥጥር ማዕከል-Africa CDC-ዋና መሥሪያ ቤትንም በአዲስ አበባ ገንብታለች። ተቋሙ አፍሪካ የሕዝብ ጤና ስጋቶችን የመከታተልና የመቋቋም አቅሟን እንድታሳድግ ይረዳል።

እነዚህ ፕሮጀክቶች የኢትዮጵያና ቻይና ሁለትዮሽ ግንኙነትን ከመላው አፍሪካ ተቋማዊ ልማት ጋር ያገናኛሉ።

ባቡር አህጉራዊ ንግድን ይደግፋል። የሕዝብ ጤና ተቋም የአህጉሩን ጤና ደኅንነት ያጠናክራል። የአፍሪካ ኅብረት የስብሰባ ማዕከል አህጉራዊ ዲፕሎማሲን ያግዛል። የታደሰ ወንዝ ዳርቻ ደግሞ እነዚህን ተቋማት የምታስተናግደውን ከተማ ያሻሽላል።

ከትላልቅ ፕሮጀክቶች የሚገኙ ትምህርቶች

የቻይና-አፍሪካ የመሠረተ ልማት ትብብር በዓይን የሚታዩ ውጤቶችን አምጥቷል። በተመሳሳይ ጊዜም ጠቃሚ ጥያቄዎችን አስነስቷል።

የግንባታ ቡድኖች ከሄዱ በኋላ ውስብስብ መሠረተ ልማቶችን ማን ይጠግናል? በቂ የአፍሪካ መሐንዲሶች፣ ቴክኒሻኖችና ሥራ አስኪያጆች እየሰለጠኑ ነው? ፕሮጀክቶቹ ለአፍሪካ ተቋራጮችና አቅራቢዎች በቂ ዕድል ይፈጥራሉ? ነዋሪዎች ከልማት በፊት በትክክል ይመከራሉ? ተነሺ ቤተሰቦችና ንግዶች ፍትሐዊ ካሳ ያገኛሉ? የብድር ወጪዎችስ ዘላቂ ናቸው?

እነዚህ ጥያቄዎች ለአዲስ አበባም ይመለከታሉ።

በመክፈቻው ወቅት እንደ ታላቅ የትራንስፖርት ስኬት የተወደሰው የከተማዋ ቀላል ባቡር የአሠራርና የጥገና ችግሮችን አጋጥሞታል። የመለዋወጫ ዕቃዎች እጥረት፣ የኤሌክትሪክ መቆራረጥና የአስተዳደር ችግሮች አፈጻጸሙን ነክተዋል።

የኮሪደር ልማቱ ንጹሕና ምቹ ጎዳናዎችን በመፍጠሩ ተስፋን ቢያሳድርም፣ ስለ ተነሺዎች፣ ካሳ፣ የሰፈሮች ማንነትና የአነስተኛ ንግዶች ወደፊት ጥያቄዎችን አስነስቷል።

ሚዛናዊ ታሪክ ሁለቱንም እውነታዎች መቀበል አለበት። ዘመናዊ መንገዶችና ሕዝባዊ ስፍራዎች የከተማ ኑሮን ሊያሻሽሉ ይችላሉ፤ በአግባቡ ያልተመራ የማስነሳት ሂደት ግን በነዋሪዎች ላይ ከባድ ጫና ሊያሳድር ይችላል።

ችግሮችን መቀበል ትብብሩን አያዳክምም። ይልቁንም ለማሻሻል ያግዛል።

የቻይና-አፍሪካ ትብብር አዲስ ምዕራፍ

በ2024 የቻይና-አፍሪካ ትብብር ፎረም ላይ ቻይና አሥር የአጋርነት ዕቅዶችን በማቅረብ በሦስት ዓመታት ውስጥ 360 ቢሊዮን ዩዋን የፋይናንስ ድጋፍ ለአፍሪካ ለማቅረብ ቃል ገብታለች።

ቀጣዩ የትብብር ምዕራፍ ከባህላዊ መሠረተ ልማቶች ጎን ለጎን ንግድን፣ ኢንቨስትመንትን፣ አረንጓዴ ቴክኖሎጂን፣ ዲጂታል ልማትን፣ የሙያ ሥልጠናንና አነስተኛ ሕዝባዊ ፕሮጀክቶችን ያካተተ እንደሚሆን ይጠበቃል።

ለአፍሪካ ሀገራት ዋናው ቅድሚያ ፕሮጀክቶች ከሀገራዊና አህጉራዊ የልማት ስትራቴጂዎች ጋር እንዲጣጣሙ ማድረግ ነው። ለቻይና ደግሞ አጋርነቱ አስተማማኝ መሠረተ ልማትን፣ የአካባቢ ሥራ ዕድልን፣ ጠንካራ ተቋማትንና ዘላቂ ጥቅምን እንደሚያመጣ ማሳየት ዋናው ፈተና ይሆናል።

ኢትዮጵያ በዚህ አዲስ ምዕራፍ ውስጥ ጉልህ ሚና ልትጫወት ትችላለች። ከቻይና ጋር ያላት ግንኙነት በአፍሪካ ከቆዩና ከጠነከሩ አጋርነቶች አንዱ ነው። አዲስ አበባም የዚህ ትብብር ውጤቶች በግልጽ የሚታዩባት ከተማ ናት።

ወዳጅነት ከወደፊት ተስፋ ጋር ሲገናኝ

የቻይና-አፍሪካ ትብብር ታሪክ በአዲስ አበባ ገጽታ ላይ ተጽፎ ይነበባል።

በወዳጅነት አደባባይ አትክልት ስፍራዎችና የእግር መንገዶች ላይ ይታያል። ከእንጦጦ በሚወርዱት የታደሱ ወንዝ ዳርቻዎች ይቀጥላል። በቀላል ባቡር ሐዲዶችና በአዳዲስ የከተማ ኮሪደሮች ውስጥ ያልፋል። ኢትዮጵያን ከጅቡቲ በሚያገናኘው ባቡር ይጓዛል፤ በአፍሪካ ኅብረትና በAfrica CDC አዳራሾች ውስጥም ይደርሳል።

እያንዳንዱ ፕሮጀክት የታሪኩን የተለየ ክፍል ይናገራል።

የወዳጅነት አደባባይ አረንጓዴና ሕዝባዊ መሠረተ ልማትን ይወክላል። የአዲስ አበባ–ጅቡቲ ባቡር አህጉራዊ ትስስርን ይወክላል። የአፍሪካ ኅብረትና Africa CDC ዋና መሥሪያ ቤቶች አህጉራዊ ተቋማትን የማጠናከር ሥራ ይወክላሉ። የኮሪደር ልማት ደግሞ ኢትዮጵያ ዋና ከተማዋን ለማዘመን ያላትን ቁርጠኝነት ያሳያል።

የወንዝ ዳርቻው ለውጥ ለአጋርነቱም ተስማሚ ምሳሌ ነው። ልማት በመሬት ላይ አዲስ ሕንፃ ማቆም ብቻ አይደለም። የተረሱ ስፍራዎችን ማደስ፣ ማኅበረሰቦችን ማገናኘትና ለመጪው ትውልድ ዕድል መፍጠርም ነው።

የኢትዮጵያ አመራር፣ የአፍሪካ ባለቤትነትና የቻይና ሀብትና ልምድ ግልጽ፣ አሳታፊና ዘላቂ በሆነ አሠራር ሲጣመሩ፣ ትብብሩ ከሚያምሩ ሕንፃዎችና ትላልቅ ሐዲዶች በላይ ውጤት ሊያመጣ ይችላል።

ንጹሕ ከተሞችን፣ ጠንካራ ኢኮኖሚዎችንና ይበልጥ የተሳሰረች አፍሪካን ለመገንባት መሠረት ሊጥል ይችላል።