ደቡብ ሱዳን በነጭ ናይል ላይ የሚገነባውን የፉላ የውሃ ኃይል ፕሮጀክት ለማልማት እየገፋች ሲሆን፣ ይህም በክልሉ የኤሌክትሪክ ትብብርና በተፋሰሱ ሀገራት መካከል የውሃ አጠቃቀም ጉዳይ ላይ አዲስ ውይይት እያስነሳ ነው።
ጁባ/አዲስ አበባ — ደቡብ ሱዳን በነጭ ናይል ላይ የሚገነባውን Grand Fulla Hydropower Project የተሰኘውን የውሃ ኃይል ፕሮጀክት ለማልማት ያላትን እቅድ እያጠናከረች ነው።
የደቡብ ሱዳን የኃይልና ግድቦች ሚኒስትር አጎክ ማኩር ኩር ፉላ የውሃ ኃይል ፕሮጀክት የሀገሪቱን የኤሌክትሪክ እጥረት ለረጅም ጊዜ ለመቅረፍ የሚረዳ መፍትሔ መሆኑን ገልጸዋል። ፕሬዚዳንት ሳልቫ ኪርም የኤሌክትሪክ ምርትና አቅርቦትን በማስፋፋት የኢኮኖሚ እና የኢንዱስትሪ ልማትን ለማጠናከር መንግስታቸው እንዲሰራ አቅጣጫ ሰጥተዋል።
ፉላ ለደቡብ ሱዳን ምን ያህል አስፈላጊ ነው?
ደቡብ ሱዳን በክልሉ ዝቅተኛ የኤሌክትሪክ ተደራሽነት ካላቸው ሀገራት መካከል አንዷ ስትሆን፣ የኤሌክትሪክ ምርቷም በአብዛኛው በነዳጅ ላይ የተመሰረተ ነው።
የፉላ ፕሮጀክት ከተሳካ ለቤተሰቦች፣ ለንግድ ተቋማትና ለኢንዱስትሪዎች የተረጋጋ የኤሌክትሪክ ምንጭ ሊያቀርብ ይችላል።
የናይል ተፋሰስ ኢኒሼቲቭ መረጃ መሠረት ግራንድ ፉላ የውሃ ኃይል ፕሮጀክት የ1,080 ሜጋዋት የኃይል ማመንጫ አቅም እንደሚኖረው ተገምቷል።
ፕሮጀክቱ በደቡብ ሱዳን ኢስተርን ኢኳቶሪያ ግዛት፣ በኒሙሌ አቅራቢያ በነጭ ናይል ላይ ይገኛል።
ከኡጋንዳ ጋር የኤሌክትሪክ ትስስር
የፉላ ፕሮጀክት በደቡብ ሱዳን ብቻ የሚያበቃ የኃይል ፕሮጀክት ላይሆን ይችላል።
ደቡብ ሱዳንና ኡጋንዳ የኤሌክትሪክ ስርጭት መስመር ለማገናኘት የ400 ኪሎቮልት የኃይል ትስስር ፕሮጀክት እያስተጋቡ ነው።
ይህ ትስስር ከተጠናከረ፣ በፉላ የሚመነጨው ኃይል ወደ ደቡብ ሱዳን ብሔራዊ ፍርግርግ ከመግባቱ ባሻገር በምስራቅ አፍሪካ የኃይል ገበያ ውስጥ ሊሳተፍ ይችላል።
ኢትዮጵያ፣ ሱዳንና ግብፅ ለምን ይከታተሉታል?
ፉላ በነጭ ናይል ላይ የሚገነባ በመሆኑ የፕሮጀክቱ ዕድገት ከደቡብ ሱዳን ድንበር በላይ የሚዘልቅ አካባቢያዊ ጠቀሜታ አለው።
ናይል በተለያዩ ሀገራት የሚያልፍ የጋራ የውሃ ሀብት በመሆኑ፣ በወንዙ ላይ የሚከናወኑ ትልልቅ የውሃ ልማት ፕሮጀክቶች የውሃ አጠቃቀምን፣ የአካባቢ ጥበቃን እና የተፋሰሱ ሀገራትን ጥቅም የሚመለከቱ ጥያቄዎችን ያስነሳሉ።
ነገር ግን የፉላ ፕሮጀክት የወንዙን ፍሰት ምን ያህል ይቀይራል የሚለው ጉዳይ በፕሮጀክቱ የመጨረሻ ዲዛይን፣ የማጠራቀሚያ ግድብ መጠን፣ የውሃ አስተዳደር እና የአሠራር ስርዓት ላይ ይመሰረታል።
ስለዚህ የፉላ ፕሮጀክትን ከኢትዮጵያው የህዳሴ ግድብ (GERD) ጋር በቀጥታ እኩል ማድረግ አይገባም። የሁለቱም ፕሮጀክቶች መጠን፣ የውሃ ማጠራቀሚያ አቅም፣ የአሠራር ዘዴና የወንዙ ፍሰት ላይ የሚኖራቸው ተፅዕኖ የተለያየ ነው።
የኢትዮጵያ የኃይል ምርትና የክልሉ ገበያ
የደቡብ ሱዳን የፉላ ዕቅድ የሚመጣው ኢትዮጵያ በክልሉ የኤሌክትሪክ ምርትና ሽያጭ ላይ ያላትን ሚና እያሰፋች ባለችበት ወቅት ነው።
ኢትዮጵያ አሁን ለሱዳን፣ ጅቡቲና ኬንያ ኤሌክትሪክ እየሸጠች ሲሆን፣ ከሌሎች የክልሉ ሀገራት ጋርም የኃይል ትስስርን ለማስፋፋት እየሰራች ነው።
ይህ ደግሞ የናይል ተፋሰስን ከውሃ ሀብት አስተዳደር በተጨማሪ እንደ የክልሉ የኃይል ማምረቻና ስርጭት አውታር ለማየት አዲስ እድል ይፈጥራል።
ከውሃ ውይይት ወደ የኃይል ትብብር?
የፉላ ፕሮጀክት የናይል ተፋሰስ ሀገራት የጋራ የውሃ ሀብታቸውን ለኢኮኖሚ ልማት እና ለኃይል ምርት እንዴት ሊጠቀሙበት ይችላሉ? የሚለውን ሰፊ ጥያቄ ያነሳል።
ኢትዮጵያ የኃይል ምርቷን እያሳደገች ስትሄድ፣ ደቡብ ሱዳን ደግሞ የራሷን የውሃ ኃይል ለማልማት እየሰራች ነው።
በዚህ ሁኔታ የወደፊቱ የክልሉ ኃይል ገበያ ከኢትዮጵያ ወደ ጎረቤት ሀገራት ከሚሄድ ኤሌክትሪክ በተጨማሪ፣ ከደቡብ ሱዳንና ከሌሎች የናይል ተፋሰስ ሀገራት የሚመነጭ ኃይልንም ሊያካትት ይችላል።
ቀጣዩ የፉላ ፕሮጀክት ደረጃ
የፉላ ፕሮጀክት አሁንም የጥናትና የዝግጅት ደረጃ ላይ ነው። የአዋጭነት ጥናት፣ የአካባቢ እና ማህበራዊ ተፅዕኖ ጥናቶች እንዲሁም የፕሮጀክቱ የገንዘብ ምንጭ አሁንም ትኩረት የሚሹ ጉዳዮች ናቸው። የአውሮፓ ህብረትና የናይል ተፋሰስ ኢኒሼቲቭም በፕሮጀክቱ ዙሪያ የጥናትና የትብብር ሂደቶችን እየደገፉ ነው።
ስለዚህ ቀጣዩ ደረጃ የፕሮጀክቱን ቴክኒካዊ አዋጭነት ከማረጋገጥ ባሻገር የአካባቢ ጥበቃ፣ የውሃ ፍሰት፣ የማህበረሰብ ጥቅምና የተፋሰሱ ሀገራት ትብብርን የሚያካትት ሂደት ይሆናል።
የአፍሪካ የኃይል ትብብር አዲስ ምዕራፍ?
የደቡብ ሱዳን የፉላ ፕሮጀክት ከአንድ የሃገር ውስጥ የኃይል ፕሮጀክት በላይ ሊታይ ይችላል።
የናይል ተፋሰስ ሀገራት የውሃ ሀብታቸውን ለኃይል፣ ለኢንዱስትሪ፣ ለንግድና ለክልላዊ ትስስር በሚያውሉበት ወቅት፣ ትልቁ ጥያቄ የጋራ ሀብትን እንዴት በትብብር ማልማት እንደሚቻል ይሆናል።
ለደቡብ ሱዳን ፉላ የኤሌክትሪክ እጥረቷን ለመቀነስ አማራጭ ሲሆን፣ ለክልሉ ደግሞ የኃይል ትስስርን ለማስፋፋት አዲስ እድል ሊሆን ይችላል።
በመጨረሻም የፉላ ፕሮጀክት የሚያስነሳው ጥያቄ ግድቡ ይገነባል ወይስ አይገነባም ብቻ አይደለም።
የናይል ተፋሰስ ሀገራት የጋራ የውሃ ሀብታቸውን የውሃ ደህንነትን እየጠበቁ ለጋራ የኃይል ደህንነትና ለክልላዊ ኢኮኖሚ ልማት ማዋል ይችላሉ? የሚለውም ዋና የወደፊት ውይይት ይሆናል።
